Gelibolu Yarımadası'nda Gezilecek Yerler: Şehitlikler, Tabyalar ve Anıtlar

Gelibolu Yarımadası'nda görülmesi gereken yerler üç bölgede toplanır: Boğaz kıyısındaki Kilitbahir ve tabyalar, yarımadanın güney ucundaki Seddülbahir ve Şehitler Abidesi çevresi, kuzeybatıdaki Arıburnu, Anzak Koyu ve Conkbayırı hattı. Bir günde bu üç bölgeyi rehber anlatımıyla dolaşmak mümkündür; sıralamayı güneyden kuzeye kurmak hem yolu kısaltır hem de 1915'in deniz ve kara savaşlarını kronolojik olarak takip etmeyi kolaylaştırır.

Aşağıda her durağı, orada neye bakmanız gerektiğiyle birlikte sıraladık.

Boğaz kıyısı: deniz savaşlarının izleri

Kilitbahir Kalesi

Eceabat'ın hemen güneyinde, Boğaz'ın en dar yerine bakan bu kale, karşı kıyıdaki Çimenlik Kalesi ile birlikte yüzyıllar boyunca Çanakkale Boğazı'nın kilidi olmuştur. Yonca yaprağını andıran planı yakından bakınca dikkat çeker. Kale, 18 Mart 1915'te Boğaz'ı geçmeye çalışan donanmaya karşı kurulan savunmanın neden burada yoğunlaştığını anlamak için iyi bir başlangıç noktasıdır.

Mecidiye ve Namazgâh tabyaları

Kıyı boyunca uzanan tabyalar, deniz savaşında topçuların mevzileridir. Toprak sırtların arasındaki top yuvaları ve cephanelikler, savaşın ölçeğini kitaplardan çok daha somut biçimde gösterir.

Seyit Onbaşı Anıtı

Seyit Onbaşı'nın, mermi kaldırma düzeneği bozulunca ağır top mermisini sırtında taşıyarak topa sürdüğü anlatısı Çanakkale'nin en bilinen hikâyelerinden biridir. Anıt, bu anlatıyı sembolize eder ve özellikle öğrenci gruplarının en çok merak ettiği duraklardandır.

Yarımadanın güney ucu: Seddülbahir ve Morto Koyu

Çanakkale Şehitler Abidesi

Morto Koyu'na bakan tepedeki dört ayaklı abide, Çanakkale Savaşları'nda hayatını kaybeden Türk askerlerinin anısına yapılmıştır. Abidenin çevresindeki sembolik mezarlık ve uçsuz bucaksız görünen isim duvarları, ziyaretin en sessiz anlarını yaşattığı yerdir. Burada acele etmeden zaman ayırmanızı öneririz.

Seddülbahir ve Ertuğrul Koyu

25 Nisan 1915'teki kara çıkarmalarının yapıldığı kıyılardan biri burasıdır. Ertuğrul Koyu'nda çıkarmaya karşı direnen Yahya Çavuş ve arkadaşlarının hikâyesi anlatılır; Yahya Çavuş Şehitliği de bu çevrededir. Seddülbahir Kalesi'nin kalıntıları kıyının hemen üstünde görülebilir.

Şahindere Şehitliği

Bölgedeki savaşlarda hayatını kaybeden askerlerin anısına kurulan şehitliklerden biridir. Ağaçlık bir alanda yer aldığı için daha dingin bir ziyaret sunar.

Kuzeybatı: Arıburnu, Anzak Koyu ve Conkbayırı

Anzak Koyu ve Arıburnu

Avustralya ve Yeni Zelanda askerlerinin karaya çıktığı dar kumsal ve arkasındaki dik yamaçlar, buradaki savaşın neden bu kadar uzun ve çetin geçtiğini kendiliğinden anlatır. Arıburnu'nda Atatürk'e atfedilen, karşı tarafın askerlerini de "bu memleketin evlatları" olarak anan sözlerin yazılı olduğu anıt bulunur. Her yıl 25 Nisan'da burada şafak töreni yapılır.

Mehmetçiğe Saygı Anıtı ve Kanlı Sırt

Yaralı bir düşman askerini kucağında taşıyan Türk askerini tasvir eden anıt, savaşın insani yüzünü hatırlatır. Kanlı Sırt ise adının neden böyle konduğunu çevresindeki siper izleriyle anlatan bir tepedir.

57. Alay Şehitliği

Mustafa Kemal'in "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum" sözüyle özdeşleşen 57. Alay'ın anısına yapılmıştır. Yarımadadaki en duygusal duraklardan biridir; şehitlikteki dede ve torun heykeli de ziyaretçilerin önünde uzun süre durduğu bir eserdir.

Conkbayırı ve Atatürk'ün saatinden vurulduğu yer

Conkbayırı, Arıburnu cephesinin en yüksek ve en kritik noktalarından biridir. Mustafa Kemal'in göğsüne isabet eden şarapnel parçasının cebindeki saate çarptığı yer burada işaretlenmiştir. Tepeden hem Ege'yi hem de çevredeki sırtları görürsünüz; savaşın coğrafyasını kafada toparlamak için çok elverişli bir bakış noktasıdır.

Bir günde hepsine yetişilir mi?

Yukarıdaki durakların hepsi tek günde gezilebilir, ama bu ancak doğru sıralamayla ve her durakta ne kadar kalınacağı önceden bilinerek mümkün olur. Özel araçla gidenler genellikle haritada noktalar arasında gidip gelerek zaman kaybeder.

Çanakkale Şehitlikleri Turu bu sorunu çözen bir rotayla ilerler: gece yarısı İstanbul'dan hareket edilir, sabah Eceabat'a varılır. Önce Kilitbahir, Mecidiye Tabyaları, Seyit Onbaşı Anıtı ve Şahindere Şehitliği; ardından Şehitler Abidesi, Morto Koyu, Seddülbahir, Yahya Çavuş Şehitliği ve Ertuğrul Koyu; son olarak Anzak Tepesi'nde yürüyüş, 57. Alay Şehitliği ve Conkbayırı gezilir.

Daha sakin bir tempo istiyorsanız Çanakkale, Truva ve Assos Turu iyi bir alternatiftir. Bu programda ilk gün Assos, Truva ve Çanakkale şehir merkezi gezilir, gece otelde kalınır, ikinci gün ise yarımadaya tam gün ayrılır. İki seçenek arasında nasıl karar verileceğini Çanakkale turu kaç gün yeter yazımızda ayrıntılı anlattık.

Ziyaret sırasında dikkat edilecekler

• Şehitlikler birer anma alanıdır. Yüksek sesle konuşmamak, mezar taşlarına ve anıtlara yaslanmamak, fotoğraf çekerken saygılı olmak beklenir.
• Duraklar arasında araçla geçilse de her noktada yürüme vardır; Anzak Tepesi'nde ise yokuşlu bir yürüyüş yapılır. Rahat ayakkabı şarttır.
• Yarımadada gölge az, rüzgâr fazladır. Mevsime göre şapka, su ve rüzgâr geçirmeyen bir üst giysi yanınızda olsun.

Sık sorulan sorular

Çanakkale şehitliklerini gezmek için kaç saat gerekir?

Gelibolu Yarımadası'ndaki başlıca şehitlik ve anıtları rehberle dolaşmak neredeyse tam bir gün sürer. Günübirlik turumuzda bu süre, gece hareketiyle sabah erken saatte yarımadada olunarak kazanılır.

Çanakkale Şehitler Abidesi nerede?

Abide, Gelibolu Yarımadası'nın güney ucunda, Morto Koyu'na bakan tepededir. Eceabat'tan araçla güneye doğru ilerleyerek ulaşılır.

Atatürk'ün saatinden vurulduğu yer neresi?

Conkbayırı'ndadır. Mustafa Kemal'e isabet eden şarapnel parçasının cebindeki saate çarptığı nokta burada işaretlenmiştir ve turlarımızın yarımadadaki son duraklarındandır.

Anzak Koyu'na nasıl gidilir?

Anzak Koyu ve Arıburnu, yarımadanın Ege'ye bakan kuzeybatı kıyısındadır. Eceabat'tan araçla ulaşılır; tur programlarımızda bu bölge günün son kısmına denk gelecek şekilde planlanır.