Japonya Görgü Kuralları: Tapınakta, Trende ve Sofrada Nasıl Davranılır?

Japonya'da yabancı ziyaretçilerden kusursuz bir görgü beklenmez, ama birkaç temel kurala uymanız hem size hem çevrenize gezinin tadını çıkarma fırsatı verir. En önemlileri şunlardır: sessiz ve düzenli olmak, sıraya girmek, belirtilen yerlerde ayakkabıyı çıkarmak, yemek çubuklarını doğru kullanmak ve bahşiş vermemek. Aşağıda bu kuralları, karşınıza çıkacakları yerlere göre sıraladık.

Sokakta ve toplu taşımada

Sessizlik esastır. Tren ve metrolarda yüksek sesle konuşulmaz, telefonla görüşme yapılmaz. Telefonu sessize almanız beklenir; vagonlardaki anonslar da bunu hatırlatır. Arkadaşlarınızla alçak sesle konuşmanız sorun değildir.

Sıraya girilir. Peronlarda yere çizilmiş işaretler, trenin kapılarının açılacağı yeri gösterir. İnsanlar bu işaretlerin iki yanında düzenli sıra olur; önce inenler beklenir, sonra binilir.

Yürüyen merdivende bir taraf boş bırakılır. Tokyo'da genellikle solda durulur, sağ taraf acelesi olanlara bırakılır; Osaka'da bu durum çoğunlukla tersidir. En kolayı, önünüzdekileri izlemektir.

Yürürken yemek yemek pek hoş karşılanmaz. Bir şey satın aldıysanız dükkânın önünde ya da oturabileceğiniz bir yerde yiyip içmek daha uygundur. Otomattan alınan içecek de genellikle makinenin yanında içilir.

Çöp kutusu azdır. Sokaklar tertemiz olmasına rağmen çöp kutusu bulmak zordur. Yanınızda küçük bir poşet taşıyıp çöpünüzü otele ya da market önündeki kutulara götürmeniz beklenir. Çöpler de türüne göre ayrılır.

Tapınak ve mabetlerde

Japonya'da iki temel kutsal yapı türü vardır: Şinto mabetleri (jinja, girişinde torii kapısı bulunur) ve Budist tapınakları (tera ya da -ji ile biten adlar). Ziyaret adabı benzerdir:

• Torii'den geçerken ortadan değil, kenardan yürümek tercih edilir; orta yolun tanrılara ait olduğuna inanılır.
• Arınma çeşmesinde (temizu) kepçeyle önce sol, sonra sağ el yıkanır; ardından avucunuza aldığınız suyla ağız çalkalanır ve su yere dökülür. Kepçeye doğrudan ağız değdirilmez.
• Dua ederken Şinto mabetlerinde yaygın sıra: bozuk para atmak, iki kez eğilmek, iki kez el çırpmak, bir kez eğilmek. Budist tapınaklarında el çırpılmaz.
• Fotoğraf çekmeden önce tabelalara bakın. Bazı salonların içinde fotoğraf yasaktır.
• Ayakkabı: Ahşap salonlara girerken ayakkabılar çıkarılır. Ayakkabılık ya da poşet verilir.

Ayakkabı kuralı: nerede çıkarılır?

Ayakkabıyı çıkarmanız gereken yerler genellikle bir basamak ya da zemin değişikliğiyle (genkan) belirtilir. Ev, ryokan (geleneksel han), bazı tapınaklar, bazı restoranlar ve tatami (hasır) zeminli odalar bunlardandır. İçeride terlik verilebilir; ama tatamiye terlikle basılmaz, çorapla girilir. Tuvaletlerde ayrıca "tuvalet terlikleri" bulunur, bunlarla dışarı çıkmamaya dikkat edin. Bu yüzden kolay çıkarılan ayakkabılar ve temiz, deliksiz çoraplar işinize yarar; ayrıntıları Japonya için bavula ne konur yazımızda bulabilirsiniz.

Sofrada

• Yemek çubuklarını pirinç kâsesine dik saplamayın; bu görüntü cenaze törenlerini çağrıştırır. Yemeği çubuktan çubuğa aktarmak da aynı nedenle uygun değildir. Kullanmadığınızda çubukları altlığına ya da tabağın kenarına yatay koyun.
• "Itadakimasu" yemeğe başlarken, "gochisousama deshita" bitirince söylenen teşekkür ifadeleridir. Söylemeniz hoş karşılanır.
• Erişte çorbası (ramen, soba) içerken ses çıkarmak ayıp sayılmaz, hatta yaygındır.
• Islak mendil (oshibori) ellerinizi silmek içindir, yüz için değil.
• Ortak tabaktan alırken çubukların diğer ucunu kullanmak ya da ayrı servis çubuğu kullanmak nazik kabul edilir.

Yemeklerin kendisini Japonya yemek kültürü yazımızda anlattık.

Bahşiş ve para alışverişi

Japonya'da bahşiş verme alışkanlığı yoktur. Restoran ya da taksi çalışanına bırakılan para çoğu zaman size geri getirilir. İyi hizmete teşekkür etmenin yolu sözlü teşekkür ve hafif bir baş eğmedir.

Ödeme yaparken parayı doğrudan kasiyerin eline vermek yerine tezgâhtaki küçük tepsiye bırakırsınız; para üstü de çoğunlukla aynı tepsiyle verilir.

Kaplıcada (onsen)

Onsen deneyimi, Japon kültürünün en sevilen parçalarından biridir. Havuza girmeden önce oturarak duş alınır ve sabunlanılır; havuza mayoyla girilmez. Küçük havluyu suya sokmayıp başınızın üstüne ya da kenara koyarsınız. Pek çok onsen dövmeli misafirleri kabul etmez ya da dövmenin kapatılmasını ister; dövmeniz varsa önceden sorun. Kadın ve erkek bölümleri genellikle ayrıdır.

Selamlaşma ve iletişim

Japonya'da selamlaşma tokalaşmaktan çok baş eğerek yapılır. Ziyaretçi olarak hafif bir baş eğme yeterlidir. Kartvizit verilirse iki elle alınır ve hemen cebe konmaz. Kişilerle konuşurken ses tonunu düşük tutmak, açık eleştiriden ve yüksek tartışmadan kaçınmak saygı göstergesidir. "Arigatou gozaimasu" (çok teşekkürler) ve "sumimasen" (affedersiniz) en çok işinize yarayacak iki ifadedir.

Grup halinde gezerken

Okul, kurum ya da arkadaş grubuyla geziyorsanız bu kuralların önemi artar, çünkü kalabalık grupların sesi ve kapladığı alan daha çok dikkat çeker. Tatiliyakala'nın Japonya turu Tokyo, Fuji bölgesi, Kyoto, Nara ve Osaka'yı kapsar ve programda Senso-ji, Meiji Jingu, Fushimi Inari Taisha ve Todai-ji gibi tapınak ve mabet ziyaretleri yer alır. Grubunuzla ilgili ayrıntıları teklif aşamasında birlikte netleştiriyoruz.

Sık sorulan sorular

Japonya'da bahşiş verilir mi?

Genel olarak hayır. Bahşiş kültürü yoktur ve bırakılan para çoğu zaman geri getirilir. Teşekkür etmek ve nazik olmak yeterlidir.

Japonya'da trende telefonla konuşmak yasak mı?

Yasal bir yasak değil, ama yerleşik bir görgü kuralıdır. Telefon sessize alınır ve görüşmeler trenden inince yapılır.

Tapınaklara girerken ayakkabı çıkarmak gerekir mi?

Bahçe ve avlularda gerekmez. Ahşap salonlara ya da tatami zeminli bölümlere girerken genellikle çıkarılır; giriş noktasında bunu belirten işaret ve ayakkabılık bulunur.

Dövmesi olan biri onsene girebilir mi?

Bu, işletmeye göre değişir. Birçok onsen dövmeli misafirleri kabul etmez ya da dövmenin bantla kapatılmasını ister. Gitmeden önce işletmeye sormak en sağlıklısıdır.