Özbek Mutfağı Rehberi: Plov, Somsa, Lagman ve Çay Sofrası

Özbek mutfağının merkezinde plov (pilav) durur: havuç, soğan ve etle büyük kazanlarda pişen bu yemek, misafirliğin ve kutlamaların simgesidir. Plovun yanına fırında pişen somsa, elle çekilmiş eriştesiyle lagman çorbası, kömür ateşinde şaşlık ve her sofrada saygıyla bölünen yuvarlak non ekmeği eklenir. Yemekler genellikle demli yeşil çay eşliğinde yenir; Türkiye'den gidenler sofrada tanıdık pek çok tat bulur.

Özbekistan'da yemek, toplumsal hayatın kalbidir. Bir aileye konuk olduğunuzda sofranın ne kadar bereketli kurulduğunu, çayın nasıl sunulduğunu ve ekmeğe gösterilen saygıyı hemen fark edersiniz. Aşağıda masada karşılaşacağınız lezzetleri ve sofra geleneklerini anlattık.

Ana yemekler

Plov

Özbek mutfağının tartışmasız yıldızıdır. Pirinç, sarı ve kırmızı havuç, soğan ve kuzu ya da sığır etiyle, büyük döküm kazanlarda (kazan) pişirilir. Bölgeden bölgeye, hatta aileden aileye tarifi değişir: kimisi nohut ve kuru üzüm ekler, kimisi bütün sarımsak başlarını pilavın ortasına gömer. Geleneksel olarak öğle yemeğinde yenir; bazı yerlerde plov hazırlayan özel lokantalar öğleden sonra kazanları boşaldığında kapanır.

Tadım ipucu: Taşkent'te kalabalık plov merkezleri, Semerkant ve Buhara'da ise yerel tarifler deneyebilirsiniz. Aynı yemeğin şehirlere göre farkını görmek gezinin keyifli bir parçasıdır.

Somsa

Kıyma, soğan ve iç yağıyla doldurulup tandırda pişirilen üçgen ya da yarım ay şeklindeki hamur işidir. Türkiye'deki samsa ya da çiğ böreği hatırlatan, sokakta sıcak sıcak yenen bir atıştırmalıktır. Balkabaklı ve patatesli çeşitleri de vardır.

Lagman

Elle çekilerek inceltilen uzun erişteler, et ve sebzeli bir sosla ya da çorba olarak servis edilir. Uygur ve Orta Asya mutfağının ortak lezzetlerinden biridir.

Şaşlık

Kömür ateşinde pişen şiş etler, Özbek sofralarının ve yol kenarı lokantalarının vazgeçilmezidir. Genellikle ince doğranmış çiğ soğan ve sirkeyle servis edilir.

Mantı ve diğerleri

Özbek mantısı Türkiye'dekinden iridir ve buharda pişirilir; içinde kıyma ve bolca soğan bulunur. Dimlama (et ve sebzelerin kendi suyunda pişirildiği yemek) ve şurpa (etli sebze çorbası) da sofralarda sık karşılaşacağınız yemeklerdendir.

Non: kutsal sayılan ekmek

Yuvarlak, ortası desenli ve kenarları kabarık Özbek ekmeği non, tandırda pişirilir. Her şehrin kendine özgü noni vardır; özellikle Semerkant nonu ünlüdür ve uzun süre bayatlamadan kalmasıyla bilinir.

Ekmeğe gösterilen saygı Özbek kültürünün önemli bir parçasıdır:

• Non bıçakla kesilmez, elle bölünür.
• Ters çevrilmez, yere konmaz, israf edilmez.
• Sofrada genellikle ev sahibi ya da en büyükler ekmeği bölüp dağıtır.

Çay sofrası ve misafirlik

Özbekistan'da çay günün her saatinde içilir. Yaygın olarak yeşil çay tercih edilir; bazı bölgelerde siyah çay da yaygındır. Çay küçük, kulpsuz kâselerde (piyala) sunulur.

Bilmeniz gereken birkaç gelenek:

• Kâse az doldurulur: Ev sahibinin kâseyi az doldurması saygı ve ilgi göstergesidir; sık sık doldurmak için yanınıza gelir. Kâsenin ağzına kadar doldurulması ise farklı anlamlara gelebilir.
• Çay tazelenir: Demlik bazen birkaç kez kâseye boşaltılıp geri dökülerek çayın demlenmesi sağlanır.
• Sofra hep kuruludur: Kuru meyve, kuruyemiş, şeker ve tatlılar ana yemekten önce masaya gelir. Ana yemeğe yer bırakmayı unutmayın.
• Sağ el ve el göğse: Selamlaşırken sağ eli göğse koymak yaygın bir saygı işaretidir.

Pazarlarda tatlar

Semerkant'taki Siyab Pazarı ve şehirlerdeki diğer pazarlar, kuru kayısı, kuru üzüm, badem, ceviz, kavun ve mevsim meyveleriyle doludur. Satıcılar genellikle tadımlık ikram eder. Özbek kavunları yaz ve sonbaharda çok tatlı ve ünlüdür. Kuru meyve ve kuruyemiş, eve götürülecek en pratik hediyelerdir.

Türk damağı için tanıdık ve farklı olanlar

Tanıdık gelecekler: Pilav, mantı, şiş, ekmek kültürü, kuru meyve ve çay sofrası.

Farklı bulabilecekleriniz: Yemeklerde kuyruk yağı ve iç yağı kullanımı yaygındır; bu yüzden yemekler daha doyurucu ve ağır olabilir. Hafif yemek isteyenler salata, sebze yemekleri ve çorbalardan başlayabilir.

Tur sırasında

Tatiliyakala'nın Özbekistan turu: Taşkent, Semerkant ve Buhara programı 5 gece 6 gün sürer ve Siyab Pazarı, Buhara'daki kapalı çarşılar ve Lab-ı Havuz çevresi gibi yerel lezzetleri tatmaya uygun duraklar içerir. Yemek düzeni dahil program ayrıntılarını teklif aşamasında birlikte netleştiriyoruz.

Şehirleri tanımak için Semerkant'ta gezilecek yerler ve Buhara gezi rehberi yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Özbekistan'ın ulusal yemeği nedir?

Plov, Özbekistan'ın ulusal yemeği olarak kabul edilir. Havuç, soğan, et ve pirinçle büyük kazanlarda pişirilir ve bölgeden bölgeye farklı tariflerle hazırlanır.

Özbek yemekleri acı mı?

Genel olarak acı değildir; lezzet daha çok et, yağ, soğan ve kimyon gibi baharatlardan gelir. Acı sevenler sofrada ayrıca acı sos ya da biber isteyebilir.

Özbekistan'da vejetaryen yemek bulunur mu?

Bulunur ama seçenekler sınırlı olabilir, çünkü birçok yemekte et ya da et suyu kullanılır. Salatalar, sebze yemekleri, balkabaklı somsa, ekmek ve süt ürünleri iyi seçeneklerdir; siparişten önce sormak faydalıdır.

Özbekistan'da çay nasıl içilir?

Çay genellikle yeşil çaydır ve küçük, kulpsuz kâselerde sunulur. Ev sahibi kâseyi az doldurur ve sık sık tazeler; bu misafire gösterilen ilginin bir işaretidir.

Özbekistan'da hangi tatlılar yenir?

Sofralarda kuru meyveler, helva çeşitleri, bal ve şekerlemeler ile mevsim meyveleri yaygındır. Çayın yanında genellikle küçük tatlılar ve kuruyemiş ikram edilir.